Przepisy
Skala, podatek liniowy czy ryczałt: od jakiego dochodu która forma wychodzi taniej
Porównanie form opodatkowania po samych stawkach podatku daje zły wynik, bo druga połowa obciążenia to składka zdrowotna, a ona jest liczona inaczej w każdej z trzech form. Przy skali rośnie z dochodem bez granicy, przy liniowym rośnie wolniej, a przy ryczałcie jest stała w swoim progu przychodu. Tu wszystkie trzy formuły z przepisów, policzony punkt, w którym skala przestaje być tańsza od liniowego, tabela pełnego obciążenia dla pięciu poziomów przychodu i wyraźnie nazwane założenia.
Sprawdzone wg Polska: pobyt, nieruchomości i sprawy codzienne osób już tu mieszkających
Jurysdykcje Polska
Spis treści
- W skrócie: która forma kiedy
- Trzy formuły, z których bierze się cały rachunek
- Skala czy liniowy: punkt przecięcia to 153 070 zł dochodu po składkach społecznych
- Ryczałt obok nich: tabela pełnego obciążenia
- Czego ten rachunek nie obejmuje
- Jak sprawdzić to samodzielnie
- Najczęstsze pytania o wybór formy opodatkowania
- Kiedy to nie jest prosta sprawa
Licząc podatek razem ze składką zdrowotną, skala podatkowa jest tańsza od podatku liniowego do 153 070 zł rocznego dochodu po odliczeniu składek społecznych — to około 12 756 zł miesięcznie — a powyżej tej kwoty tańszy jest liniowy. To nasze wyliczenie ze stawek ustawowych, nie liczba z cudzej tabeli. Ryczałt nie mieści się w tym porównaniu na tej samej osi, bo liczy się od przychodu, nie od dochodu: przy niskich kosztach i niskiej stawce bije obie pozostałe formy już od około 200 000 zł przychodu, a przy wysokich kosztach przegrywa z nimi wszędzie. Dlatego nie ma jednej odpowiedzi — są trzy formuły i jedno pytanie o twoje koszty.
Opieramy się na ustawie o PIT (art. 27 ust. 1 i art. 30c), ustawie o ryczałcie (art. 11 ust. 1a i art. 12 ust. 1), ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej (art. 79, 79a, 81) oraz na dwóch obwieszczeniach: limicie odliczenia składki zdrowotnej na 2026 rok i przeciętnym wynagrodzeniu za czwarty kwartał. Sama składka zdrowotna, od której połowa tego rachunku zależy, ma własną stronę: składka zdrowotna przedsiębiorcy. Warunki, limit przychodu, stawki według rodzaju działalności i wyłączenia samego ryczałtu — osobna strona o ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych.
W skrócie: która forma kiedy
- Do 153 070 zł dochodu rocznie tańsza jest skala — dzięki kwocie zmniejszającej podatek 3600 zł i stawce 12% w pierwszym progu.
- Powyżej 153 070 zł dochodu tańszy jest liniowy: stawka 19% nie rośnie, a składka zdrowotna wynosi 4,9% zamiast 9%.
- Ryczałt wygrywa tam, gdzie koszty są niskie, a stawka dla twojej działalności niska — 8,5% albo mniej. Przy kosztach rzędu 25% przychodu i stawce 8,5% jest najtańszy już od około 200 000 zł przychodu.
- Ryczałt przegrywa przy wysokich kosztach, bo podatek liczy się od przychodu, i przy stawkach 15–17%, gdzie liniowy wychodzi lepiej.
- Termin wyboru — do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu w roku, art. 9a ust. 2 ustawy o PIT.
Trzy formuły, z których bierze się cały rachunek
Skala podatkowa, art. 27 ust. 1 ustawy o PIT: do 120 000 zł podstawy podatek wynosi 12% minus kwota zmniejszająca 3600 zł, powyżej — 10 800 zł plus 32% nadwyżki. Składka zdrowotna: 9% dochodu, art. 79 ust. 1, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie. Składki zdrowotnej przy skali nie odlicza się od podatku ani od dochodu.
Podatek liniowy, art. 30c ust. 1: 19% podstawy. Składka zdrowotna: 4,9% dochodu, art. 79a ust. 1, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie. Zapłaconą składkę zdrowotną można odliczyć od dochodu albo zaliczyć do kosztów, art. 30c ust. 2 pkt 2 — ale nie więcej niż 14 100 zł w 2026 roku.
Ryczałt, art. 12 ust. 1 ustawy o ryczałcie: stawka zależy od rodzaju działalności — 17% dla wolnych zawodów, 15%, 14%, 12,5%, 12%, 10%, 8,5%, 5,5%, 3% albo 2%. Podatek liczy się od przychodu, bez kosztów. Przychód można pomniejszyć o 50% zapłaconych składek zdrowotnych, art. 11 ust. 1a, bez limitu kwotowego. Składka zdrowotna: stała w progu przychodu — 498,35 zł do 60 000 zł, 830,58 zł do 300 000 zł, 1495,04 zł powyżej.
Uwaga na limit 14 100 zł. W tekście jednolitym ustawy o PIT przy art. 30c ust. 2 pkt 2 stoi 8700 zł, bo ust. 2b podwyższa tę kwotę corocznie, a ust. 2c nakazuje ministrowi ogłosić ją przed rokiem podatkowym. Na 2026 rok ogłoszono 14 100 zł, M.P. 2025 poz. 1274. Każdy serwis, który podaje tu 8700 zł, cytuje tekst ustawy zamiast obwieszczenia.
Skala czy liniowy: punkt przecięcia to 153 070 zł dochodu po składkach społecznych
Przy dochodzie 153 070 zł rocznie obie formy dają to samo pełne obciążenie — 35 159 zł, nasze wyliczenie:
| Skala | Liniowy | |
|---|---|---|
| Podatek | 10 800 + 32% × 33 070 = 21 382 zł | 19% × (153 070 − 7500) = 27 658 zł |
| Składka zdrowotna | 9% × 153 070 = 13 776 zł | 4,9% × 153 070 = 7500 zł |
| Razem | 35 159 zł | 35 159 zł |
Poniżej tej kwoty skala jest tańsza, powyżej — liniowy, i różnica rośnie szybko: przy 450 000 zł dochodu skala to 156 900 zł, a liniowy 104 871 zł, czyli 52 000 zł różnicy w roku.
Dlaczego przecięcie wypada tak wysoko, choć stawka 32% zaczyna się od 120 000 zł? Bo skala ma kwotę zmniejszającą 3600 zł, a liniowy płaci 19% już od pierwszej złotówki — i dopiero gdy do wyższej stawki podatku doda się dwukrotnie wyższa składka zdrowotna, suma się odwraca.
Ryczałt obok nich: tabela pełnego obciążenia
Przy założeniu, że koszty to 25% przychodu i że płacisz pełne składki społeczne — 1788,29 zł miesięcznie, 21 459,48 zł w roku, nasze wyliczenie z prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia 9420 zł. Składki te odejmujemy w każdej z trzech kolumn: od dochodu przy skali i liniowym, a od przychodu przy ryczałcie, bo pozwala na to art. 11 ust. 1 ustawy o ryczałcie. Nasze wyliczenia, pełny rok działalności:
| Przychód | Dochód po składkach | Skala | Liniowy | Ryczałt 8,5% | Ryczałt 12% | Ryczałt 15% |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 120 000 | 68 541 | 10 794 | 17 227 | 17 919 | 21 194 | 24 001 |
| 200 000 | 128 541 | 25 102 | 29 524 | 24 719 | 30 794 | 36 001 |
| 300 000 | 203 541 | 55 852 | 46 751 | 33 219 | 42 794 | 51 001 |
| 400 000 | 278 541 | 86 602 | 63 978 | 49 354 | 62 289 | 73 376 |
| 600 000 | 428 541 | 148 102 | 99 742 | 66 354 | 86 289 | 103 376 |
Pogrubione jest najtańsze w wierszu. Trzy rzeczy, które z tej tabeli wynikają:
- Na dole wygrywa skala, i nie z małą przewagą: przy 120 000 zł przychodu jest tańsza od liniowego o ponad 6400 zł w roku.
- Od 200 000 zł przychodu przy niskiej stawce wygrywa ryczałt, ale o włos: 24 719 zł wobec 25 102 zł przy skali, czyli o 383 zł w roku. Na tym poziomie przychodu trzy formy są praktycznie zrównane i przesądza jeden grosz założeń — twoja stawka, twoje koszty, twój próg składek. Dopiero wyżej przewaga ryczałtu rośnie: przy 300 000 zł to już 13 500 zł wobec liniowego. I wszystko to przy kosztach 25% — przy kosztach 60% przychodu ryczałt przegrywa w każdym wierszu, bo płaci od obrotu.
- Liniowy rzadko bywa najtańszy. W tej tabeli nie wygrywa w żadnym wierszu — wygrywa dopiero wtedy, gdy twoja stawka ryczałtu jest wysoka: przy 15% i przychodzie 300 000 zł liniowy to 46 751 zł, a ryczałt 51 001 zł.
- Skok między 300 000 a 400 000 zł przychodu w kolumnach ryczałtu to nie podatek, a składka zdrowotna: trzeci próg podnosi ją z 830,58 zł do 1495,04 zł miesięcznie, czyli o 7974 zł w roku.
Czego ten rachunek nie obejmuje
Założenia są wypisane, bo bez nich każda taka tabela jest bezużyteczna:
- Pełne składki społeczne, i odliczone w każdej z trzech form. Kolumna „dochód po składkach” to przychód minus 25% kosztów minus 21 459,48 zł składek; przy ryczałcie te same składki odejmujemy od przychodu obok połowy składki zdrowotnej. Na podstawie preferencyjnej albo na Małym ZUS Plus odliczenie jest mniejsze i wszystkie trzy kolumny rosną. Przez pół dnia 6 listopada 2026 stało tu, że składek „nie liczymy osobno”, a dochód należy rozumieć jako dochód po ich odliczeniu — przy czym w kolumnach ryczałtu odliczenia nie było wcale. [Oba błędy, ten i moją nieudaną pierwszą poprawkę, zapisaliśmy na stronie źródeł](/sources#pl-legal).
- Pełny rok działalności i jedna forma przez cały rok.
- Bez ulg podatkowych i bez wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Przy skali jedno i drugie może przesunąć wynik mocno na jej korzyść — wspólne rozliczenie przy nierównych dochodach małżonków jest dostępne tylko przy skali i w tym rachunku go nie ma.
- Bez ulgi dla młodych, bez IP Box, bez ulgi na dzieci. Każda z nich działa tylko w części form i zmienia odpowiedź.
- Stawka ryczałtu to parametr, nie dana. Dla twojej działalności wynika z art. 12 ust. 1 i bywa sporna — od tego, który punkt obejmuje twoje usługi, zależy cały wynik.
Jak sprawdzić to samodzielnie
- Ustawa o PIT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592: art. 27 ust. 1 — skala; art. 30c ust. 1 i 2 — stawka 19% i odliczenie składki zdrowotnej; art. 30c ust. 2b i 2c — indeksacja limitu i obowiązek jego ogłoszenia; art. 9a ust. 2 — termin wyboru.
- Obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z 12 grudnia 2025 r., M.P. 2025 poz. 1274 — limit 14 100 zł na 2026 rok.
- Ustawa o ryczałcie, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 843: art. 12 ust. 1 — stawki; art. 11 ust. 1 i 1a — odliczenia, w tym 50% składki zdrowotnej.
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461: art. 79 ust. 1, art. 79a ust. 1, art. 81 ust. 2, 2e i 2f.
- Obwieszczenie Prezesa GUS z 22 stycznia 2026 r., M.P. 2026 poz. 117 — 9228,64 zł, podstawa progów ryczałtowych.
Najczęstsze pytania o wybór formy opodatkowania
Od jakiego dochodu podatek liniowy jest tańszy od skali?
Od około 153 070 zł rocznie, czyli 12 756 zł miesięcznie, licząc podatek razem ze składką zdrowotną. Poniżej tej kwoty tańsza jest skala.
Czy ryczałt jest tańszy od liniowego?
Zależy od stawki i od kosztów. Przy stawce 8,5% i kosztach rzędu 25% przychodu ryczałt jest tańszy od liniowego od około 200 000 zł przychodu. Przy stawce 15% liniowy bywa tańszy już od 300 000 zł. Przy wysokich kosztach ryczałt przegrywa zawsze, bo podatek liczy się od przychodu.
Ile wynosi limit odliczenia składki zdrowotnej przy liniowym?
14 100 zł w 2026 roku, ogłoszone obwieszczeniem M.P. 2025 poz. 1274. W tekście ustawy stoi 8700 zł, bo kwota jest indeksowana co roku i ogłaszana osobno.
Czy przy skali można odliczyć składkę zdrowotną?
Nie. Odliczenie z art. 30c ust. 2 pkt 2 dotyczy podatku liniowego, a przy ryczałcie przychód pomniejsza się o 50% zapłaconych składek. Przy skali składka zdrowotna nie zmniejsza ani podatku, ani dochodu.
Do kiedy trzeba wybrać formę opodatkowania?
Do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w roku, art. 9a ust. 2 ustawy o PIT. Wybór obowiązuje też w następnych latach, dopóki go nie zmienisz w tym samym terminie.
Dlaczego porównanie samych stawek podatku daje zły wynik?
Bo druga połowa obciążenia to składka zdrowotna, liczona inaczej w każdej formie: 9% dochodu przy skali, 4,9% przy liniowym i kwota stała w progu przychodu przy ryczałcie. Przy wysokim dochodzie to ona, nie podatek, przesądza wynik.
Czy wspólne rozliczenie z małżonkiem zmienia odpowiedź?
Tak, i to mocno, ale jest dostępne tylko przy skali. W tabeli na tej stronie go nie uwzględniamy.
Kiedy to nie jest prosta sprawa
Rachunek jest arytmetyką, dopóki masz jedną działalność, stabilne koszty i jasną stawkę ryczałtu. Inaczej jest, gdy:
- nie wiesz, który punkt art. 12 ust. 1 obejmuje twoje usługi, a od tego zależy stawka 8,5% albo 15%;
- koszty wahają się z roku na rok i ryczałt raz wygrywa, raz przegrywa;
- rozliczasz się wspólnie z małżonkiem albo korzystasz z ulgi na dzieci;
- masz prawo do IP Box albo do ulgi dla młodych;
- jesteś blisko progu ryczałtowego 60 000 albo 300 000 zł przychodu;
- termin 20. dnia miesiąca już się zbliża, a decyzji nie ma.